Çocuğunun özel bir gereksinimi olduğunu öğrenmek, pek çok ebeveyn için hayatın yönünü değiştiren bir deneyimdir. Şaşkınlık, inkâr, öfke, suçluluk ve üzüntü gibi duygular art arda ya da aynı anda yaşanabilir. Bu duyguların hepsi olağandır ve zamanla değişir. Ancak yoğun koşuşturma içinde ebeveynin kendi ihtiyaçları çoğu zaman göz ardı edilir.
Ebeveyn tükenmişliği
Terapi programları, okul toplantıları, sağlık kontrolleri ve günlük bakım işleri bir araya geldiğinde anne babalar uzun süre yüksek tempoda yaşamak zorunda kalabilir. Sürekli yorgunluk, uykusuzluk, küçük şeylere karşı tahammülsüzlük, keyif alınan etkinliklerden uzaklaşma ve kendini yalnız hissetme tükenmişliğin işaretleri olabilir. Bu belirtiler fark edildiğinde bir psikologla görüşmek, hem ebeveynin hem de çocuğun yararınadır.
Kardeşler ve çift ilişkisi
Özel gereksinimli bir çocuğun kardeşleri, ailenin ilgisinin büyük kısmının kardeşlerine yöneldiğini hissedebilir. Bazıları yaşına göre fazla sorumluluk üstlenirken bazıları dikkat çekmek için farklı davranışlar gösterebilir. Kardeşlerle yaşlarına uygun biçimde açık konuşmak ve onlara da ayrı zaman ayırmak önemlidir. Çiftlerin de bu süreçte birbirlerine zaman ayırması, görev paylaşımını konuşması ve farklı baş etme biçimlerine saygı göstermesi ilişkiyi korur.
Ne tür destekler var?
- Ebeveynin kendi duygularıyla çalıştığı bireysel psikolojik danışmanlık ya da psikoterapi
- Çocuğun davranışlarına yaklaşım konusunda ebeveyn danışmanlığı
- Benzer deneyimleri paylaşan ailelerin bir araya geldiği destek grupları
- Çift ve aile görüşmeleri
Ankara’da, özellikle Çankaya’da, çocuk ve aile alanında çalışan psikolog ve psikolojik danışman seçeneği görece fazladır. Uzman seçerken eğitim geçmişini, özel gereksinimli çocukların aileleriyle çalışma deneyimini ve görüşmelerin nasıl yapılandırılacağını sormak yerinde olur. Psikolojik destek bir tanı ya da tedavi vaadi değildir; hangi yaklaşımın uygun olduğu ilk görüşmelerin ardından uzmanla birlikte belirlenir.
Kendine bakım bir lüks değildir
Düzenli uyku, dengeli beslenme ve kısa da olsa kişisel zaman ayırmak, ebeveynin uzun soluklu bir sürece dayanabilmesi için gereklidir. Bakım yükünü aile üyeleriyle paylaşmak ve yardım istemekten çekinmemek de bunun parçasıdır.
Sürecin resmî adımlarını öğrenmek de belirsizliği azaltabilir; bunun için RAM yönlendirme süreci sayfasına göz atabilirsiniz. Çocuğun okul yaşamındaki desteğe dair bilgiler kaynaştırma eğitimi sayfasında, genel çerçeve ise ana sayfada yer alıyor. Kendine zarar verme düşünceleri gibi acil durumlarda beklemeden bir sağlık kuruluşunun acil servisine başvurmak gerekir.